Badanie USG jamy brzusznej jest jednym z najczęściej wykonywanych badań obrazowych u dzieci. Jest bezpieczne, bezbolesne i nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, dlatego może być wykonywane już u najmłodszych pacjentów.
Dla wielu rodziców największym wyzwaniem nie jest jednak samo badanie, ale odpowiednie przygotowanie dziecka. Czy pacjent musi być na czczo? Czy przed badaniem może pić wodę? Co zrobić, jeśli badanie dotyczy kilkulatka, który nie wytrzyma kilku godzin bez jedzenia?
Na te pytania odpowiadamy wspólnie z lek. Ewą Wodzińską, specjalistką radiologii dziecięcej wykonującą badania ultrasonograficzne dzieci w Centrum Zdrowia AGVITA.
Dlaczego odpowiednie przygotowanie do USG jest tak ważne?
Badanie ultrasonograficzne pozwala lekarzowi ocenić narządy znajdujące się w jamie brzusznej, m.in.:
- wątrobę,
- pęcherzyk żółciowy,
- trzustkę,
- śledzionę,
- nerki,
- pęcherz moczowy,
- duże naczynia krwionośne.
Aby obraz był jak najbardziej czytelny, konieczne jest ograniczenie ilości gazów w jelitach oraz – w zależności od ocenianych narządów – odpowiednie wypełnienie lub opróżnienie przewodu pokarmowego.
Komentarz eksperta
„Odpowiednie przygotowanie dziecka do badania ma ogromne znaczenie dla jakości uzyskanego obrazu. Dzięki temu możemy dokładniej ocenić narządy jamy brzusznej i uniknąć sytuacji, w której konieczne będzie powtórzenie badania.”
– lek. Ewa Wodzińska, specjalistka radiologii dziecięcej wykonująca badania USG dzieci w Centrum Zdrowia AGVITA.
Czy każde dziecko przygotowuje się tak samo?
Nie. Sposób przygotowania zależy przede wszystkim od wieku dziecka oraz celu badania. Inne zalecenia dotyczą niemowląt, inne dzieci w wieku przedszkolnym, a jeszcze inne nastolatków. Dlatego podczas umawiania wizyty warto poinformować personel medyczny o wieku dziecka oraz przyczynie wykonywania badania.
Jak przygotować niemowlę do USG jamy brzusznej?
W przypadku niemowląt przygotowanie jest zdecydowanie prostsze niż u starszych dzieci.
Najczęściej zaleca się, aby badanie wykonać bezpośrednio przed planowanym karmieniem, dzięki czemu dziecko nie będzie miało pełnego żołądka, a jednocześnie nie będzie długo głodne.
Jeżeli jest to możliwe, warto zachować około 1,5–2-godzinną przerwę od ostatniego karmienia. U niemowląt w przebiegu żółtaczki czas od ostatniego karmienia przed badaniem powinien wynosić 3 godziny.
Jak przygotować starsze dziecko?
Zasada jest taka, że im starsze jest dziecko, tym czas który powinien być zachowany od ostatniego posiłku wydłuża się. Zalecana liczba godzin na czczo przed badaniem wygląda następująco:
- dzieci w 1-3 r. ż. przed badaniem powinny być 3 godziny na czczo,
- dzieci w 4-7 r. ż. – 4 godziny na czczo,
- dzieci w 8-13 r. ż. – 5 godzin na czczo,
- dzieci w 14-18 r. ż. – 6 godzin na czczo.
W dniu badania należy unikać:
- napojów gazowanych i mlecznych,
- żucia gumy,
- ssania cukierków,
- w przypadku osób nastoletnich – picia kawy.
Takie produkty i czynności mogą powodować połykanie powietrza oraz zwiększać ilość gazów w jelitach, co utrudnia ocenę narządów. Dodatkowo już na kilka dni przed badaniem warto unikać potraw mogących wywołać wzdęcia oraz unikać nadmiernego jedzenia owoców.
Jeżeli u dziecka występują nieregularne wypróżnienia, zwłaszcza z tendencją do zaparć i wzdęć, wskazane będzie zastosowanie leków, takich jak Espumisan lub Esputicon już na około 3 dni przed planowanym badaniem. Leki należy stosować odpowiednio do wieku dziecka, zgodnie z zaleceniami zawartymi w dołączonej ulotce. Są to leki sprzedawane bez recepty.
Czy przed USG trzeba mieć pełny pęcherz? Czy dziecko może pić przed badaniem?
Jednym z elementów badania jest ocena pęcherza moczowego, w związku z czym dziecko powinno mieć odpowiednio wypełniony fizjologicznie pęcherz. Oznacza to, że pęcherz nie jest ani pusty, ani nadmiernie przepełniony.
Zalecamy, aby około 1,5 godziny – najpóźniej 1 godzinę przed badaniem dziecko wypiło około 2 szklanki wody. Od tego momentu dziecko nie powinno już opróżniać pęcherza oraz nie powinno już więcej pić.
Jak przygotować dziecko psychicznie?
Dla wielu dzieci większym stresem niż samo badanie jest nieznana sytuacja. Dobrym pomysłem jest spokojne wyjaśnienie, na czym będzie polegało badanie.
Można powiedzieć, że:
- lekarz posmaruje brzuch specjalnym żelem,
- będzie przesuwał niewielką głowicę po skórze,
- badanie nie boli,
- trwa zwykle kilkanaście minut.
Dobrym pomysłem jest zapoznanie dziecka z badaniem w formie zabawy w domu. W tym celu na kanapie lub łóżku można rozłożyć koc, który będzie odgrywał rolę kozetki. Jako głowicy USG można użyć zabawki o podobnym kształcie lub np. zamkniętego opakowania dezodorantu w sztyfcie lub kulce. Przed przystąpieniem do “badania” brzuch dziecka warto posmarować niewielką ilością balsamu lub kremu – to istotny moment. Podczas prawdziwego badania lekarz smaruje powierzchnię brzucha żelem. W zabawie, na wcześniej przygotowanym “ekranie” – kartce papieru lub np. ekranie wyłączonego tabletu, wskazuj dziecku i na głos opisuj kolejne narządy, które widać w badaniu. Pierwszym pacjentem podczas zabawy może być pluszowy miś, później dziecko. Pozwól dziecku również wcielić się w rolę lekarza wykonać badanie na sobie.
Rodzice nierzadko uprzedzają dziecko, że w trakcie badania lekarz użyje żelu, który może być zimny – nie warto nastawiać dziecka na to, że w gabinecie spotka go niekomfortowe odczucie. W naszej placówce żel do USG jest zawsze podgrzewany do temperatury ciała, aby zapewnić komfort pacjentowi.
Czego nie robić przed badaniem?
Rodzice, chcąc uspokoić dziecko, czasami tuż przed wizytą podają przekąski lub słodkie napoje. Choć wydaje się to drobiazgiem, może znacząco pogorszyć jakość badania.
Rada lekarza
„Nawet niewielki posiłek spożyty bezpośrednio przed badaniem może wpłynąć na możliwość oceny niektórych narządów. Dlatego warto stosować się do zaleceń przekazanych podczas umawiania wizyty. Dzięki temu zwiększamy szansę na uzyskanie pełnego wyniku już podczas pierwszego badania.”
– lek. Ewa Wodzińska
Czy USG jamy brzusznej jest bezpieczne?
Tak. Badanie ultrasonograficzne wykorzystuje fale ultradźwiękowe, a nie promieniowanie jonizujące. Oznacza to, że jest uznawane za bezpieczne również dla niemowląt i małych dzieci.
USG może być wykonywane wielokrotnie, jeśli istnieją wskazania medyczne. To właśnie dlatego jest jednym z podstawowych badań diagnostycznych stosowanych w pediatrii.
Kiedy lekarz może zlecić USG jamy brzusznej dziecka?
Badanie wykonywane jest między innymi w przypadku:
- nawracających bólów brzucha,
- podejrzenia chorób wątroby lub nerek,
- zakażeń układu moczowego,
- powiększenia narządów jamy brzusznej,
- urazów,
- przedłużających się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,
- kontroli wcześniej rozpoznanych schorzeń.
O konieczności wykonania badania decyduje lekarz na podstawie wywiadu oraz badania dziecka.
Najważniejsze zasady przed badaniem USG jamy brzusznej
Aby ułatwić przygotowanie, warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach:
- stosuj się do zaleceń przekazanych podczas rejestracji,
- poinformuj personel o wieku dziecka i celu badania,
- nie podawaj posiłku tuż przed wizytą, wymagane jest pozostanie na czczo,
- zabierz ze sobą wcześniejsze wyniki badań obrazowych i dokumentację medyczną,
- podczas spokojnej rozmowy wyjaśnij dziecku, na czym będzie polegało to badanie.
Dzięki odpowiedniemu przygotowaniu dziecka badanie przebiega sprawniej, a uzyskane obrazy pozwalają lekarzowi na dokładniejszą ocenę narządów wewnętrznych.
Artykuł opracowany przez zespół redakcyjny Centrum Zdrowia AGVITA na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz konsultacji z lek. Ewą Wodzińską, specjalistką radiologii dziecięcej. Wypowiedzi lekarza zostały autoryzowane.
Badanie USG dzieci i młodzieży w Centrum Zdrowia AGVITA wykonują lek. Ewa Wodzińska oraz dr n. med. Małgorzata Warzywoda. Zapisy na badania prowadzimy w za pośrednictwem rejestracji telefonicznej lub mailowej.
Rejestracja
tel: 533 677 877 / 533 336 877
e-mail: recepcja@agvita.pl
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy dziecko może pić wodę przed USG jamy brzusznej?
W większości przypadków niewielkie ilości niegazowanej wody są dozwolone. Wszystko zależy jednak od wieku dziecka i celu badania, dlatego należy stosować się do zaleceń przekazanych podczas umawiania wizyty.
Czy niemowlę musi być na czczo?
Najczęściej nie. Zaleca się zaplanowanie badania tuż przed kolejnym karmieniem lub zachowanie 1,5-2 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku, jeśli jest to możliwe.
Czy USG jamy brzusznej boli?
Nie. Jest to badanie bezbolesne i nieinwazyjne.
Jak długo trwa badanie?
Samo badanie trwa zwykle od 10 do 20 minut, w zależności od wieku dziecka i zakresu diagnostyki.
Czy można wykonać USG podczas infekcji?
Jeśli stan dziecka na to pozwala, w wielu przypadkach jest to możliwe. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz prowadzący lub wykonujący badanie.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Ultrasonograficzne (PTU) – Rekomendacje dotyczące badań ultrasonograficznych w pediatrii. https://www.ptu.org.pl
- American Institute of Ultrasound in Medicine (AIUM) – Practice Parameter for the Performance of an Ultrasound Examination of the Abdomen and/or Retroperitoneum. https://www.aium.org
- European Society of Paediatric Radiology (ESPR) – Recommendations and educational resources in pediatric ultrasound. https://www.espr.org
- American College of Radiology (ACR) – ACR Appropriateness Criteria®. https://www.acr.org
- R. Fotter (red.) Pediatric Uroradiology, Springer – jeden z podstawowych podręczników dotyczących diagnostyki obrazowej dzieci